لیوان پلاستیکی حاوی چای
در دنیای امروز، به هر دلیلی مصرف بطریهای پلاستیکی جای بطریهای شیشهای را گرفته است و از بچه شیرخواره گرفته تا جوان و پیر، به نوعی ناچارند یا ترجیح میدهند از این جنس بطریها استفاده کنند. البته این مطلب در مورد لیوانهای پلاستیکی نیز صادق است.
کارشناسان هر از چند گاهی در مورد خطرهای احتمالی استفاده از این لیوان هشدارهایی میدهند، اما ظاهرا هنوز تحقیقات جامعی در مورد خطرها و زیانهای احتمالی آنها وجود ندارد و توصیهها همه احتمالی و غیر قطعی است. تازهترین این مطالعات، در مورد نحوه صحیح استفاده از آنهاست. این مطالعه را محققان دانشگاه سینسیناتی انجام دادهاند.
در این مطالعه، تأثیر دمای بهینه در استفاده از این لیوانبررسی شده است؛ ایده اولیه این بوده که ریختن مایعات داغ در این لیوانها میتواند میزان آزاد شدن مواد شیمیایی از آن را افزایش دهد. توضیح این که لیوانهای پلاستیکی رایج، حاوی مادهای شیمیایی موسوم به بیسفنول یا BPA است که معمولا مقادیر محدودی از آن در مایعاتی که از آنها خورده میشود، آزاد میشود. این ماده، بهعنوان یک ماده سمی و زیانآور برای حیوانات شناخته شده، اما هنوز مقدار سمی آن برای انسان تعیین نشده است و کسی نمیداند آیا میزان مواجهه ما از طریق این لیوانها و نیز منابع دیگر آن قدر هست که نگران آن باشیم یا نه؟
لیوانهای پلاستیکی رایج، حاوی مادهای شیمیایی موسوم به بیسفنول یا BPA است که معمولا مقادیر محدودی از آن در مایعاتی که از آنها خورده میشود، آزاد میشود. بررسیها نشان داده این ماده که از خانواده هورمونهای زنانه یا استروژنهاست، میتواند با سامانه هورمونی بدن تداخل ایجاد کند و مشکلاتی را در کارکرد آن به وجود آورد. همچنین ممکن است این ماده در بالا بردن احتمال بروز برخی سرطانها نقش داشته باشد.
همان طور که اشاره شد، مطالعه جدید این محققان، در مورد تأثیر دما در افزایش آزادسازی این ماده از لیوانهای پلاستیکی است. فرضیه آنها این بود که دمای بالا باعث افزایش آزاد شدن BPA میشود. در بررسیهای اولیه، مقایسه میزان ماده آزاد شده در محیطهای با دمای متفاوت نشان داد BPA موجود در مایع داخل لیوان، بر اثر تغییر دمای محیط تفاوت نمیکند.
مرحله بعدی تحقیقات نشان داد که افزایش ناگهانی دمای لیوان، مثلا در حالتی که مایع خیلی داغ در آن ریخته میشود، یا حالتی که لیوان شیر مخصوص شیرخواران را برای ضدعفونی در آب جوش قرار میدهیم، مقدار ماده شیمیایی آزاد شده، به بیش از 15 تا 55 برابر میرسد. اندازهگیریها نشان میدهد میزان ماده آزاد شده در حالت معمولی، چیزی بین 2/0 تا 8/0 نانوگرم در ساعت است، در حالی که در حالت شوک حرارتی، میتواند به 32 نانوگرم در ساعت هم برسد.
نتایج این مطالعه که در نشریه مقالات سمشناسی منتشر شده است، دوباره بحث سلامت مصرفکنندگان لیوانهای پلاستیکی و نیز نحوه صحیح استفاده از آن را باز کرده است. با توجه به این که منابع دیگر محیطی نیز میتوانند انسان را در مواجهه با این ماده سمی قرار دهند و همچنین بهدلیل این که هنوز دوز سمی آن برای انسان شناخته نشده است، استفاده گسترده از این بطریها در صنایع غذایی و نیز در خانهها، با سئوالات و تردیدهای زیادی همراه شده است.
کارشناسان توصیه میکنند تا زمانی که به همه این پرسشها پاسخ مناسبی داده نشده است، تا آنجا که ممکن است از ظروف غیر پلاستیکی استفاده شود و درصورت اجبار به استفاده از آنها، حتیالامکان از داغ کردن بیش از حد آنها پرهیز شود